Dziś rano natknąłem się — dosłownie — na ten fragment „Spowiedzi” , który jest prawdziwym cudem i który tak trafnie zapowiada napisaną siedem lat później „Śmierć Iwana Iljicza”
„Na początku wydawało mi się, że to bezpodstawne, niestosowne prośby. Wierzyłem, że wszystko to już wiadomo, że jeśli kiedykolwiek zechcę odpowiedzieć na te pytania wprost, nie będzie to stanowiło żadnego problemu, że na razie nie mam czasu, ale gdy tylko będę miał ochotę, natychmiast znajdę odpowiedzi. Jednak te pytania nękały mnie coraz częściej, domagając się odpowiedzi z coraz większą siłą, a ponieważ wszystkie, na wiele sposobów, dotyczyły tego samego punktu, te bez odpowiedzi tworzyły jedną czarną plamę. (…)
„To, co mi się przytrafia, to to samo, co przytrafia się każdemu, kto zapada na śmiertelną chorobę wewnętrzną. Najpierw pojawia się nieistotny objaw, na który pacjent nie zwraca uwagi, a potem objawy powracają coraz częściej i z czasem łączą się w jedno, niepodzielne cierpienie. (…)
„Moje życie się zatrzymało. Mogłem oddychać, jeść, pić, spać; ale nie miałem życia, bo nie było już żadnych pragnień, których spełnienie wydawałoby mi się rozsądne”
Tołstoj musiał wykazać się kunsztem, by tak doskonale wyrazić tę narastającą intensywność (którą niektórzy mogliby pomylić z wolą mocy), to stopniowe narastanie cierpienia. „Śmierć Iwana Iljicza”, skondensowane arcydzieło arcydzieła, jakim jest życie, doskonale oddaje wrażenie przechodzenia do innego wszechświata. W pozornie nieistotnej chwili życie zbacza z kursu i wytrąca nas z równowagi. Życie składa się wyłącznie z nagromadzenia tych intymnych chwil, dzielonych z samym sobą.
* Czytając moje notatki z bardzo ciekawej książeczki Monique Canto-Sperber: Esej o życiu ludzkim .
Dodaj komentarz