W krótkiej, zjadliwej książce („ O Francji ”, tłum. Alain Paruit, L'Herne), Emil Cioran udzielił odpowiedzi na francuskie niepokoje. Wyjaśnił, jak bardzo ceni nudę, ale rozróżniał dwa jej rodzaje: tę, która otwiera „drzwi do nieskończoności”, „jako duchowe przedłużenie immanentnej pustki bytu”, oraz tę, którą uważał za jedną z najpoważniejszych bolączek Francji – nudę „pozbawioną nieskończoności”. Nazywa ją „nudą jasności… znużeniem rzeczy zrozumiałych”.
Długo powtarzałem, że nigdy się nie nudzę. Teraz zdaję sobie sprawę, że to stwierdzenie było mylące. Mówiąc, że nigdy się nie nudzę, miałem na myśli coś wręcz przeciwnego: pogrążałem się w nudzie. Rozmyślałem nad tym zwrotem z satysfakcją i jestem na siebie jeszcze bardziej zły, teraz, gdy uświadomiłem sobie jego podwójne znaczenie. To zadowolenie powinno zostać wygnane. Satysfakcja ze słuchania siebie mówiącego lub wykonującego jakąkolwiek czynność powinna zawsze budzić w nas podejrzliwość. Zadowolenie jest dokładnie jak lekarstwo na nudę, gdy boimy się nudy. Zadowolenie to agonia kairos.
Myślę, że mogę powiązać nudę, o której mówi Cioran, z moją zdolnością do projekcji siebie w świat duchowy. Nie czerpię z tego żadnej chwały, żadnej zasługi, zwłaszcza że zawsze robiłem to bez wysiłku. Łączę tę koncepcję z odpowiedziami Samuela Becketta udzielonymi w książce wywiadów z innym pisarzem: „Co ostatnio robiłeś? Pisałeś? Trzeba coś robić…”. Przekazana tu pokora zawsze wydawała mi się absolutnie nadprzyrodzona. Wyobrażam sobie przystojną twarz Samuela Becketta powtarzającą: „Trzeba coś robić…”. Załóżmy, że to „coś” nosi tytuł „ Czekając na Godota” , jakież to rozczarowanie dla drobnomieszczaństwa! Praca sprowadzona do pogoni za nudą!
Reszta tekstu Ciorana nieco odchodzi od nudy, by jeszcze bardziej rozjaśnić problem francuski. Cioran umiejętnie posługuje się stylem, w którym ironia subtelnie się ujawnia, nigdy nie przeradzając się w lament:
„Naród bez mitów zmierza ku wyludnieniu. Wyludnienie francuskiej wsi jest przytłaczającym dowodem braku codziennej mitologii. Naród nie może żyć bez idoli, a jednostka nie jest w stanie działać bez obsesji na punkcie fetyszy”.
Dopóki Francja potrafiła przekształcać koncepcje w mity, jej żywotna istota pozostawała nienaruszona. Zdolność nasycania idei sentymentem, wcielania logiki w duszę i wlewania witalności w fikcje – oto sens tej przemiany i sekret rozkwitającej kultury. Rodzić mity i przywiązywać się do nich, walczyć, cierpieć i umierać za nie – to ujawnia płodność narodu. „Idee” Francji były ideami żywotnymi, o których ważność ludzie walczyli ciałem i duszą. Jeśli Francja zachowuje decydującą rolę w duchowej historii Europy, to dlatego, że ożywiła wiele idei, czerpiąc je z abstrakcyjnej pustki czystej neutralności. Wierzyć znaczy ożywiać.
Ale Francuzi nie potrafią już wierzyć ani inspirować. I nie chcą już wierzyć z obawy przed śmiesznością. Dekadencja jest przeciwieństwem epoki wielkości: to retransformacja mitów w koncepcje
Cały naród skonfrontowany z pustymi kategoriami – i który swoimi rękami kreśli mgliste aspiracje, skierowane ku ich duchowej pustce. Pozostaje im tylko inteligencja, niezaszczepiona w sercu. A zatem jałowa.
Dodaj komentarz